روایی سازه و روایی ملاکی

روایی'>روایی سازه عبارت است از میزان صحت آزمون در اندازهگیری ساخت نظری یا ویژگی موردنظر؛ و همچنین دلالت بر اين دارد كه نتايج بهدستآمده از كاربرد سنجهها تا چه حد با تئوریهایی كه آزمون بر اساس آنها طراحیشده، سازگاري دارد؛ اما برای بررسی روایی سازه، ساختار عاملی آزمون باید مورد ارزیابی قرار گیرد که معرفترین روش برای تحلیل ساختار آزمون، شیوه آماری تحلیل عاملی است. لازم به ذکر است که تأمین روایی سازه نیز از طريق «روايي همگرا » و «روايي واگرا (تشخيصي) » ارزيابي میشود. یکی از روشهای تعیین روایی سازه، بررسی همبستگی آزمون طراحیشده با آزمونهای مشابه در این زمینه است که تحت عنوان روایی سازه همگرا میباشد. روایی همگرا در صورت قابلیت انجام، به ارتقای کیفیت ابزار کمك میکند و زماني ايجاد میشود كه نمرات بهدستآمده از دو ابزار مختلف، همان مفهومي را بسنجد كه به ميزان زيادي به آن مرتبط میشود. به بیانی دیگر روایی همگرا زمانی برقرار است که سؤالات تکتک متغیرها با یکدیگر همبستگی داشته باشند زیرا همگی از یک چارچوب نظری یکسان استخراجشده است. البته  زمانی که سؤالات اندازهگیری کننده یک متغیر از سؤالات اندازهگیری کننده دو متغیر دیگر افتراق داشته یا قابل تمیز باشد، روایی تشخیصی  وجود دارد. به بیانی کلی میتوان گفت که همبستگیهای همگرا همواره باید بالاتر از همبستگیهای افتراقی باشند.

 

روایی ملاکی: روایی ملاکی نشان میدهد که نمرات حاصل از یک آزمون با نمرات حاصل از یک آزمون یا وسیله اندازهگیری دیگر که ملاک نامیده میشود، چقدر همخوانی و ارتباط دارد. هرقدر این ارتباط که بهصورت ضریب همبستگی (همبستگی بین نمره آزمون پیشبینی کننده و نمره ملاک) بیشتر باشد، ضریب روایی نیز بیشتر خواهد بود بهعبارتدیگر روایی ملاکی نشان میدهد که ابزار ساخته شده تـا چه حـد بـا یـك اسـتاندارد بیرونـی مـرتبط اسـت اگـر یـك استاندارد بیرونی وجود داشته باشد، باید روایی مالکی بررسی شود و همبستگی حداقل 7/0 بـین ابـزار و اسـتاندارد بیرونـی قابـل قبـول است. روایی ملاکی نیز به دو نوع تقسیم میشود: روایی ملاکی پیشبینی و روایی ملاکی همزمان. اگر محدودیت زمانی برای اجرا و محاسبه روایی پیشبین وجود داشته باشد از ضریب روایی همزمان استفاده میشود. روایی همزمان نیز خود به دو صورت انجام میشود: الف) روایی همگرا و ب) روایی واگرا. در روایی همگرا، آزمون طراحیشده بایستی با سازههای مشابه که بهصورت همزمان با آزمون موردنظر اجرا میشوند، همبستگی مثبت معنیدار داشته باشد. همچنین باید توجه داشت که رابطه همبستگی یادشده الزاماً نباید مستقیم باشد، بلکه میتواند معکوس نیز باشد. اساساً به دلیل منفی یا مثبت بودن همبستگی است که در برخی منابع روایی ملاکی را به دو نوع همگرا (دارای همبستگی مستقیم) و واگرا (دارای همبستگی معکوس) تقسیم کردهاند. بهعنوانمثال محققی را در نظر بگیرید که به سنج نگرشهای مذهبی افراد با یک مقیاس خودساخته پرداخته است. او میتواند میزان مشارکت افراد در مراسم مذهبی را بهعنوان یک متغیر ملاک در نظر گرفته و همزمان با سنجش نگرشهای مذهبی، آن را اندازه بگیرد. چنانچه بین این دو متغیر همبستگی مثبت معنادار برقرار باشد مقیاس نگرش سنج مذهبی از روایی ملاکی همزمان لازم برخوردار است. لازم به ذکر است که برای آزمونهای روایی ملاکی همزمان و پیشبین میتوان از گروههای ملاک نیز استفاده کرد. گروههایی که بهعنوان ملاک استفاده میشوند غالباً دو سر انتهایی پیوستاری هستند که متغیر ملاک بر روی آن توزیع میشود.

شواهد همگرا برای روایی سازه از بسیاری جهات شبیه روایی ملاکی است؛ زیرا در هر دو مورد نمرههای آزمون با نمرههای آزمونهای دیگر همبسته میشوند؛ اما در مورد شواهد همگرا بهعنوان ملاک روایی سازه، برای تعریف آنچه اندازهگیری میشود، ملاکی وجود ندارد.

غار سهلک...